Health, Physical and Creative Arts
स्वास्थ्य, शारीरिक तथा सिर्जनात्मक कला · Class 8 · Code BLE
0 / 13
chapters done
- स्वास्थ्य शिक्षा
-
The syllabus asks for
- स्नायु प्रणाली
- ग्रन्थि प्रणाली
- प्रजनन प्रणाली
Key points
- कोष मिलेर तन्तु, तन्तु मिलेर अङ्ग र अङ्ग मिलेर प्रणाली बन्छ; मानव शरीरका सबै प्रणाली स्वस्थ हुँदा मात्र शरीरले ठिकसँग काम गर्छ।
- स्नायु प्रणालीको सबैभन्दा सानो एकाइ स्नायु कोष हो; यसमा लामो रेसा एक्सोन, छोटा रेसा डेन्ड्राइटिस र बिचमा न्युक्लियस हुन्छ; स्नायु कोष र रेसा मिलेर न्युरोन बन्छ।
- सबै प्रणालीको नियन्त्रण र समन्वय गर्ने भएकाले स्नायु प्रणालीलाई गुरु प्रणाली वा आदेश केन्द्र भनिन्छ; यसका तीन भाग केन्द्रीय, परिधिस्थ र स्वचालित हुन्।
- मस्तिष्क (करिब १.५ के.जी.) का पाँच भाग: ठुलो मस्तिष्क (विचार, स्मरण, तर्क), सानो मस्तिष्क (समन्वय, सन्तुलन), मध्य मस्तिष्क (सूचना ओसार्ने), मस्तिष्क सेतु (पुल) र सुषुम्ना शीर्ष (मुटु, श्वास, प्रतिक्षेप)।
- सुषुम्ना मेरुदण्डभित्र करिब ४५ से.मि. लामो हुन्छ; यसबाट ३१ जोडी सुषुम्ना स्नायु र मस्तिष्कबाट १२ जोडी खप्परका स्नायु निस्कन्छन्।
-
The syllabus asks for
- सामुदायिक स्वास्थ्य
- पूर्ण सरसफाइ
- चर्पीका प्रकार
- विद्यालय स्वास्थ्य छनोट परीक्षण
- मानसिक स्वास्थ्य
- कन्भर्सन डिसअर्डर
- लागु पदार्थ दुर्व्यसनसम्बन्धी कानुनी व्यवस्था
Key points
- समुदायका स्वास्थ्य समस्याको पहिचान र समाधानका लागि गरिने व्यक्तिगत र सामूहिक क्रियाकलाप सामुदायिक स्वास्थ्य हो; यसमा पोषण, सरसफाइ, स्वास्थ्य सेवा, मानसिक स्वास्थ्य, रोकथाम, उपचार, प्रवर्धन र पुनःस्थापना पर्छन्।
- सरुवा रोगको महामारी, कुपोषण, प्रदूषण, लागु पदार्थ, कम उमेरको विवाह, फोहोर व्यवस्थापन र जनचेतनाको कमी मुख्य सामुदायिक स्वास्थ्य समस्या हुन्।
- नेपालमा परिवार नियोजन, खोप, सुरक्षित मातृत्व, पोषण, महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविका, नसर्ने रोग, किशोर प्रजनन स्वास्थ्य, सरुवा रोग, महामारी निगरानी, गाउँघर क्लिनिक, सुरक्षित गर्भपतन र प्रकोप व्यवस्थापन गरी बाह्र कार्यक्रम सञ्चालनमा छन्।
- समुदायका सबै क्षेत्रमा सरसफाइका गुणस्तरीय सुविधा र वातावरणीय स्वच्छता भएको अवस्था पूर्ण सरसफाइ हो; यसमा व्यक्ति, परिवार र समुदाय तीनैको भूमिका हुन्छ।
- वाटरसिल चर्पीमा पाइपमा जमेको पानीले गन्ध र कीटाणु रोक्छ; इकोसान चर्पीमा दिसा–पिसाब अलग गरी पिसाब १५–३० दिनमा र दिसा ५–६ महिनामा नाइट्रोजन, फस्फोरस र पोटासियमयुक्त मल बनाइन्छ।
-
The syllabus asks for
- कुपोषण
- खाद्य सुरक्षा
- उपभोक्ता स्वास्थ्य संरक्षणमा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
Key points
- आवश्यक पौष्टिक तत्त्वको कमी वा बढी भएर देखिने अवस्था कुपोषण हो; यसका दुई प्रकार न्यून पोषण र अधिक पोषण हुन्।
- स्तनपान र थप आहारको कमी, असन्तुलित र एकै किसिमको खाना, गलत पकाउने तरिका, जुका र सङ्क्रामक रोग, जङ्क फुड, अन्धविश्वास र खाद्य असुरक्षा कुपोषणका कारण हुन्।
- उमेरअनुसार कम उचाइ पुड्कोपन र उमेरअनुसार कम तौल ख्याउटेपन हो; पुड्कोपन दुई वर्षपछि देखिन्छ।
- सुकेनास कार्बोहाइड्रेटको कमीले (शरीर सुक्ने) र फुकेनास प्रोटिनको कमीले (शरीर फुल्ने) हुन्छ; दुवैका लक्षण सँगै देखिए सुकेनाससहितको फुकेनास भनिन्छ।
- पोषक तत्त्व चाहिनेभन्दा बढी हुँदा अधिक पोषण र बोसो बढेर मोटोपना हुन्छ; यसले मुटु, कलेजो, मिर्गौला र फोक्सोको रोगको जोखिम बढाउँछ।
-
The syllabus asks for
- यौन प्रसारित सङ्क्रमण
- नसर्ने रोग
- विद्यालय सुरक्षा
- विद्यालय र खेलमैदानमा सुरक्षित हुने उपाय
- विपत्मा सुरक्षित रहने उपाय
- प्राथमिक उपचारका विधि र उपाय
- दुर्घटना र चोटपटकका समयमा प्राथमिक उपचार
Key points
- यौन सम्पर्कबाट सर्ने रोग यौन प्रसारित रोग हो; असुरक्षित यौन सम्पर्क, सङ्क्रमित सुई र रगत यसका मुख्य बाटा हुन्; केही यौन रोग औषधिले निको हुन्छन्, तर एचआइभीको पूर्ण उपचार छैन र असर घटाउने औषधि निःशुल्क पाइन्छ।
- एचआइभी विषाणु हो; यसले रोग प्रतिरोधात्मक शक्ति नष्ट गरेपछि अनेक रोगका लक्षण देखिने अवस्था एड्स हो।
- एक व्यक्तिबाट अर्कोमा नसर्ने मुटु रोग, मधुमेह, दम र क्यान्सर नसर्ने रोग हुन्; अस्वस्थकर खानपान, निष्क्रियता, धूम्रपान, मद्यपान, प्रदूषण र वंशाणुगत गुण यसका कारण हुन्।
- सामान्य रक्तचाप १२०/८० मिलिमिटर पारो हुन्छ; धमनीमा बोसो जमेर कोरोनरी मुटु रोग हुन्छ; घाँटीको ब्याक्टेरिया सङ्क्रमणबाट ५–१५ वर्षका बालबालिकामा बाथ मुटुको रोग हुन्छ।
- इन्सुलिनको कमीले रगतमा ग्लुकोज बढ्ने मधुमेह, श्वासनली साँघुरिने दम र कोषको असामान्य वृद्धि हुने अर्बुद रोग हो।
-
The syllabus asks for
- किशोरावस्थामा हुने यौन जिज्ञासा र संयमता
- इच्छित तथा अनिच्छित गर्भधारण र सुरक्षित गर्भपतन
- गर्भनिरोधका विधि र वर्गीकरण
- रजस्वला चक्र
- महिनावारीमा स्वच्छता व्यवस्थापन
Key points
- यौनसम्बन्धी मूल्य, मान्यता, अभिव्यक्ति र व्यवस्थापनको समष्टि यौनिकता हो; प्रजनन प्रणाली, कार्य र प्रक्रियामा शारीरिक, मानसिक, संवेगात्मक र सामाजिक निरोगिता प्रजनन स्वास्थ्य हो।
- किशोरावस्थामा यौन जिज्ञासा, आकर्षण, स्वप्नदोष र हस्तमैथुनको इच्छा स्वाभाविक हुन्; अध्ययन, खेलकुद, कला, लक्ष्य निर्धारण र खुला कुराकानीले संयमित रहन सकिन्छ।
- प्रलोभन वा दबाबमा आएको यौनिक प्रस्तावलाई "नाइँ" भन्नुपर्छ र खराब स्पर्श भए तुरुन्त भरपर्दो व्यक्तिलाई भन्नुपर्छ।
- दम्पतीको सल्लाहमा उपयुक्त समयमा रहेको गर्भ इच्छित र छलफलबिना, गलत समयमा, बलात्कार वा सानै उमेरमा रहेको गर्भ अनिच्छित हो।
- महिलाको मन्जुरीमा मान्यताप्राप्त स्वास्थ्यकर्मीले मान्यताप्राप्त संस्थामा गर्ने गर्भपतन सुरक्षित गर्भपतन हो; सामान्य अवस्थामा १२ हप्तासम्म गर्न पाइन्छ; लिङ्ग पहिचान गरी गर्भपतन गर्न निषेध छ।
- शारीरिक शिक्षा
-
The syllabus asks for
- शारीरिक व्यायाम
- कवाज
Key points
- अङ्ग बलियो र तन्दुरुस्त राख्न योजनाबद्ध र सिलसिलेवार गरिने कसरत शारीरिक व्यायाम हो; यसमा उमेर, शारीरिक अवस्था, समय, प्रकार, सामग्री, भोजन र तालिममा ध्यान दिनुपर्छ।
- हरेक पिटीमा सुरुको अवस्था, गन्ती १–८ को क्रिया, ९–१६ मा दोहोर्याइ र अन्तिम अवस्था हुन्छ।
- पिटी ६.१ मा टाउको बायाँ, सिधा, दायाँ, सिधा, अगाडि, सिधा, पछाडि, सिधा गरिन्छ; पिटी ६.२ मा हात टाउकोमाथि लगी छेउतिर ढल्किइन्छ।
- पिटी ६.३ मा गन्ती १–३ मा भुइँ छुने र ५–७ मा पछाडि ढल्किने; पिटी ६.४ मा गोडा अगाडि सारी हात अगाडि, माथि र छेउतिर फैलाइन्छ।
- टोलीनेताको आदेशमा गरिने सामूहिक क्रियाकलाप कवाज हो; यसका तीन चरण सूचना, आदेश र क्रिया हुन्।
-
The syllabus asks for
- एथलेटिक्स
- साहसिक क्रियाकलाप
Key points
- हिँडाइ, दौडाइ, फ्याँकाइ र उफ्राइको संयुक्त रूप एथलेटिक्स (ट्र्याक एन्ड फिल्ड) हो; हिँडाइ–दौडाइ ट्र्याक र फ्याँकाइ–उफ्राइ फिल्ड इभेन्ट हुन्।
- ३,००० मिटर दौड लामो दौड हो; ४०० मि. ट्र्याकमा ७.५ र २०० मि. ट्र्याकमा १५ चक्कर लगाइन्छ; दौडअघि जगिङले जिउ तताउँछ।
- रिले दौड ४ × १०० र ४ × ४०० मिटरको हुन्छ; ब्याटन हेरेर वा नहेरी लिइन्छ र डाउन स्विप वा अप स्विपले दिइन्छ; पास तोकिएको क्षेत्रभित्रै गर्नुपर्छ।
- लङजम्पका चरण एप्रोच, टेकअफ, फ्लाइट, ल्यान्डिङ हुन्; दौडपथ कम्तीमा ४० मिटर र प्रवेश गरेको १ मिनेटभित्र जम्प गर्नुपर्छ।
- हाइजम्पका शैली सिजर, वेस्टर्न रोल, इस्टर्न रोल, स्ट्रेडल र फसबरी फ्लप हुन्; एउटै गोडाबाट टेकअफ, हरेक राउन्डमा कम्तीमा २ से.मि. उचाइ वृद्धि र पोलबिच ४ मिटर हुन्छ।
-
The syllabus asks for
- भलिबल
- फुटबल
- बास्केटबल
- क्रिकेट
- कबड्डी
- खो–खो
Key points
- शारीरिक–मानसिक स्वस्थता, मनोरञ्जन र फुर्सदको सदुपयोगका लागि गरिने क्रियाकलाप खेल हुन्; भलिबल, फुटबल, बास्केटबल र क्रिकेट विश्वभर एउटै नियममा खेलिन्छन्।
- भलिबल नेपालको राष्ट्रिय खेल हो; ६ जना खेल्छन्; कोर्ट १८ × ९ मि., आक्रमण रेखा ३ मि., नेट २.४३/२.२४ मि.; दुई अङ्कको फरकमा पहिले २५ अङ्कले सेट जितिन्छ।
- भलिबलका सीप डिगिङ (कम्मरमुनिको बल), भलिङ (माथिको बल), सर्भिस, स्पाइकिङ (आक्रमण) र ब्लकिङ (रक्षा) हुन्।
- फुटबलमा ११ जना, ९० मिनेट र १५ मिनेट मध्यान्तर हुन्छ; किकिङ, ड्रिब्लिङ, ट्र्यापिङ, हेडिङ, गोलकिपिङ, थ्रो इन र पासिङ मुख्य सीप हुन्।
- बास्केटबलमा ५ जना, २८ × १५ मि. कोर्ट र १०–१० मिनेटका चार पारी हुन्छन्; चेस्ट, बाउन्स र ओभरहेड पास, ड्रिब्लिङ, लेअप र जम्प सट मुख्य सीप हुन्।
-
The syllabus asks for
- योगका नियमको परिचय
- सूक्ष्म क्रियाको अभ्यास
- भ्रामरी र भस्त्रिका प्राणायाम
- सेतुबन्धासन, मकरासन र हलासनको अभ्यास
Key points
- "योग" संस्कृतको "युज्" (जोड्नु) बाट बनेको हो; यसले शरीर र मनलाई जोड्छ र यो आत्मानुशासन, चिकित्सा विधि तथा जीवन व्यवस्थित गर्ने विज्ञान र कला हो।
- महर्षि पतञ्जलिले योगसूत्रमा यम, नियम, आसन, प्राणायाम, प्रत्याहार, धारणा, ध्यान र समाधि गरी आठ अङ्गको वर्णन गरेका छन्।
- एउटै विषयमा मन टिकाउनु धारणा र त्यो एकाग्रता लामो समयसम्म रहनु ध्यान हो।
- आसनअघि गरिने छोटो, सरल र आरामदायी अभ्यास सूक्ष्म क्रिया हो; यसमा टाउको, आँखा, कान, गाला, बङ्गारा र हात–गोडाका अभ्यास पर्छन्।
- श्वासलाई चलाउने, फैलाउने र नियन्त्रण गर्ने कार्य प्राणायाम (प्राण + आयाम) हो।
- सिर्जनात्मक कला
-
The syllabus asks for
- कलाको परिचय
- नेपाली कला
- कलाका आधारभूत नियम
- कपडासहित वस्तुको चित्र निर्माण (ड्रयापरी चित्रण)
- मानव आकृति चित्रण
- रङको प्रयोग
Key points
- मनका भावना, कल्पना र संवेगलाई कलात्मक ढङ्गले व्यक्त गर्ने सिर्जनात्मक क्रियाकलाप कला हो; साहित्य, सङ्गीत, दृश्यकला र वास्तुकला यसका रूप हुन्।
- पाषाण युगमा कलालाई जादु, मिश्रमा मृत्युपछिको जीवन, रोममा राष्ट्रिय गौरव र एसियामा धर्मप्रचारसँग जोडिन्थ्यो।
- नेपाली कलाको प्रमाणिक इतिहास लिच्छविकाल (ई. सं. ४३०–८७९/८८०) देखि सुरु हुन्छ; मूर्तिकलाको इतिहास सबैभन्दा पुरानो छ।
- विष्णुविक्रान्त, जलशयन विष्णु, वराह, विश्वरूप, गरुडनारायण र मायादेवी लिच्छविकालीन उत्कृष्ट मूर्ति हुन्; तेह्रौँ शताब्दीमा अरनिकोले धातुकला चीनसम्म पुर्याए; मल्लकालमा काष्ठकला उत्कर्षमा पुग्यो।
- दसौँ शताब्दीको अष्टसाहस्रिका प्रज्ञापारमिता सबैभन्दा पुरानो उपलब्ध ग्रन्थचित्र हो; कपडामा बनाइने धार्मिक चित्र पौभा हो।
-
The syllabus asks for
- छपाइ कार्य
- माटाको काम
- कोलाज
- निर्माण कार्य
Key points
- कागज, कपडा वा कुनै सतहमा आकार छापेर कलाकृति बनाउने विधि छपाइ हो; काठको ब्लक र रबिङदेखि सुरक्षा, इम्बोस र त्रिआयामिक छपाइसम्म यसका रूप छन्।
- काठ कुँदेर छपाइमा नरम काठ सम्म पारी आकृति कोर्ने, आकृतिबाहिरको भाग काट्ने, रोलरले मसी लगाउने र कागज राखी रगड्ने गरिन्छ; काटिएको भाग छापिँदैन।
- माटाबाट क्वायल, पिन्च र थप्ने–झिक्ने विधिबाट भाँडा र मूर्ति बनाइन्छ; माटो लचिलो भएकाले मूर्तिकारको पहिलो रोजाइ हो।
- माटाका मूर्ति टिकाउन पोलिन्छ वा प्लास्टर, फाइबर र ढलौट कास्टिङ गरिन्छ।
- सतहमा फोटो, कपडा, पत्रिका टाँसेर बनाइने कला कोलाज हो; फ्रान्सेली शब्दको अर्थ टाँसिएको कागज हो; पिकासो र ब्राकले यसलाई लोकप्रिय बनाए।
-
The syllabus asks for
- मानव जीवनमा सङ्गीतको महत्त्व
- सङ्गीतका पारिभाषिक शब्दावलीको परिचय
- कक्षागत गीत
- हार्मोनियम र किबोर्डमा सिकेका गीत वादनको अभ्यास
- सिकेका गीतमा मेजर र माइनर स्केलको अभ्यास
- गीत वा धुनमा ताल वाद्यको अभ्यास (कहरवा, दादरा, रूपक र झपताल)
- लोक तालको परिचय र अभ्यास (झ्याउरे, ख्याली, सम्हाला र सेलो)
- स्थानीय लोकबाजा बजाउने अभ्यास (सुरबाजा र तालबाजा)
Key points
- शब्द, स्वर र तालमा भावना व्यक्त गर्ने कला गायन र सुर–तालमा बाजा बजाउने कला वादन हो; गायन, वादन र नृत्य मिलेर सङ्गीत पूर्ण हुन्छ।
- सङ्गीत, काव्य, चित्रकला, मूर्तिकला र वास्तुकला पाँच ललितकला हुन्; सङ्गीतले शारीरिक, मनोवैज्ञानिक, सामाजिक र आध्यात्मिक लाभ दिन्छ।
- सात शुद्ध स्वरको घर सप्तक हो; एक सप्तकमा ७ शुद्ध र ५ विकृत (४ कोमल, १ तीव्र) गरी १२ स्वर हुन्छन्; मन्द्रमा तल थोप्लो, तारमा माथि थोप्लो राखिन्छ।
- रागहरू बन्ने सात स्वरको समूह थाट हो; बिलावल, कल्याण, खमाज, काफी, भैरव, आसावरी, मारवा, तोडी, पूर्वी र भैरवी गरी दस थाट छन्।
- मेजर स्केलको सूत्र पूरा–पूरा–आधा–पूरा–पूरा–पूरा–आधा र माइनरको पूरा–आधा–पूरा–पूरा–आधा–पूरा–पूरा हो; राष्ट्रिय गान माइनर स्केलमा छ।
-
The syllabus asks for
- लोक, शास्त्रीय, परम्परागत र आधुनिक नृत्यको परिचय र महत्त्व
- मुद्रा
- लोकनृत्यको परिचय र अभ्यास
- अभिनयको परिचय र अभ्यास
Key points
- भावना र अनुभूतिलाई अङ्ग, प्रत्यङ्ग र मुद्रा चलाएर गीतको लय र तालमा प्रस्तुत गर्नु नृत्य हो; सङ्गीत नृत्यको अनिवार्य तत्त्व हो।
- चरित्रको भाव अनुकरण गरी अङ्ग, वेशभूषा, दृष्टि, मुद्रा र सङ्केतबाट भाव व्यक्त गर्नु अभिनय हो।
- नृत्य लोक (झ्याउरे, मारुनी, सेलो), शास्त्रीय (भरतनाट्यम्, कथक, चर्या), आधुनिक (लिरिकल हिप–हप, कन्टेम्पोररी) र परम्परागत (भैरव, नृसिंह, सोरठी, घाटु) गरी चार प्रकारका हुन्छन्।
- एक हातबाट बन्ने असंयुक्त (पताक, शिखर, सूची, अलपद्म) र दुवै हातबाट बन्ने संयुक्त (कपोत, उत्सङ्ग) हस्तमुद्रा हुन्।
- झ्याउरे नाच माया–प्रेमको विषयमा आधारित र ६ मात्राको झ्याउरे तालमा नाचिन्छ; गण्डकी क्षेत्रमा बढी प्रचलित छ।
No chapter matches. Try another word.
Objective questions
स्वास्थ्य, शारीरिक तथा सिर्जनात्मक कला: वस्तुगत प्रश्नसङ्ग्रह
Subjective questions
स्वास्थ्य, शारीरिक तथा सिर्जनात्मक कला: विषयगत प्रश्नसङ्ग्रह
Model sets and predicted questions
स्वास्थ्य, शारीरिक तथा सिर्जनात्मक कला: नमुना प्रश्नसेट र सम्भावित प्रश्न
Exam guide
The Basic Level Examination: Pattern, Grid and Strategy
The paper
आधारभूत तह परीक्षा (कक्षा ८)
| Section | Questions | Marks each | Total |
|---|---|---|---|
| २ घण्टा | — | — | — |
| पूर्णाङ्क ५० | — | — | — |
| समूह 'क' १०×१, समूह 'ख' १०×२, समूह 'ग' ५×४ | — | — | — |
Where the hours go
Teaching hours are the board's guide to how much of the paper each part carries.
- स्वास्थ्य शिक्षा26 h
- शारीरिक शिक्षा11 h
- सिर्जनात्मक कला11 h